De juiste optimalisatie kiezen!
Open brief van de Vakbond der giganten aan de nieuwe Brusselse regering
Ter info of ter herinnering: giganten zijn mensen zonder woning of in een slechte woonsituatie, kortom de « betrokken personen » bij uitstek in de strijd tegen dak- en thuisloosheid. Sinds maart 2019 verdedigt de Vakbond der giganten (VDG) hun stem en eisen en, bovenal, hun maatschappelijke analyse van de mogelijke, wenselijke en rendabele beëindiging van dak- en thuisloosheid.
Wat dak- en thuisloosheid betreft, vermeldt de Gewestelijke Beleidsverklaring (GBV) van de Brusselse regering, die op 13 februari werd bekendgemaakt, « optimalisatiewinsten » dankzij « een betere coördinatie en operationalisering van de actoren ». De dag nadien preciseert Frédéric De Gucht, voorzitter van Anders, in De Standaard: « Er moet een oplossing komen voor daklozen: we gaan de vijftig verschillende verenigingen [die samen de sector van dak- en thuisloosheid vormen] onder de vleugels van Samusocial brengen, wat aanzienlijke besparingen op algemene kosten en efficiëntie zal opleveren. Dit is een echte revolutie. »
Laten we ons eerst verheugen over de uitgesproken wil om « een oplossing te vinden voor daklozen », een bewonderenswaardige echo van de woorden « een einde aan dak- en thuisloosheid » die in de GBV van de vorige regering stonden. Een vorm van continuïteit is dus verzekerd.
Maar laten we vervolgens verduidelijken dat de « echte revolutie » niet ligt waar Frédéric De Gucht ze ziet: ze ligt er in werkelijkheid in dat de problematiek van dak- en thuisloosheid voornamelijk wordt behandeld in het hoofdstuk Huisvesting van de GBV, en niet in het hoofdstuk Sociaal-Gezondheid. Want dát is de kern van de strijd van de VDG: aantonen dat dak- en thuisloosheid in de eerste plaats, en voor sommigen zelfs uitsluitend, een huisvestingsprobleem is en niet, zoals men spontaan denkt, enkel het symptoom van een sociaal-gezondheidsprobleem.[1]
Maar hoe zit het met de « revolutie » zoals Frédéric De Gucht die voorstelt? Die schiet tekort door haar oppervlakkigheid.
De echte naam ervan is in de eerste plaats eerder « optimalisatie », aangezien het gaat om « algemene kosten en efficiëntie ». Maar er is optimalisatie en optimalisatie.
Er is de boekhoudkundige, managementgerichte en kortetermijnoptimalisatie, die de GBV voorstaat, en er is de kwalitatieve, multidimensionale en langetermijnoptimalisatie die de VDG, samen met anderen, voor ogen heeft.
Er is de efficiëntie van de ingezette middelen hic et nunc, waarbij het doel vastligt en niet ter discussie wordt gesteld, en daartegenover staat efficiëntie die wordt beoordeeld vanuit een subtiele en genuanceerde, zij het voor leken soms contra-intuïtieve, visie op het te bereiken doel, in dit geval het einde van dak- en thuisloosheid.
Terwijl men aan de ene kant, die van de regeringscoalitie, overal lasten en kosten ziet die per definitie moeten worden verminderd en die verbonden zijn aan het beheer van een probleem, zoekt men aan de andere kant overal naar investeringsmogelijkheden die kunnen bijdragen aan de oplossing van het probleem en uiteindelijk tot een niet geringe maar drastische vermindering van de uitgaven kunnen leiden.
Aan de ene kant worden de kosten die voortvloeien uit de gevolgen van genomen beslissingen verwaarloosd en beperkt men zich tot de kosten waarop beleidsmakers rechtstreeks vat hebben, temeer omdat de « impact » van die beslissingen gemakkelijk kan worden gecommuniceerd aan de hand van prachtige taartdiagrammen en andere dynamische grafieken. Aan de andere kant neemt men de tijd om alle daaruit voortvloeiende kosten in rekening te brengen, ook wanneer die verborgen, onvoorzienbaar of simpelweg elders naartoe verschoven zijn als gevolg van de genomen beslissingen.
Er is dus optimalisatie en optimalisatie: er zijn de obsessievelingen van de onmiddellijke daling van de uitgaven, zelfs als daardoor de toekomstige uitgaven exploderen, en er zijn degenen die zich bekommeren om de oplossing, temeer omdat die bestaat, menselijk wenselijk is… én financieel rendabel!
Kortom, degenen die anderen de les spellen over goed beheer hebben het lang niet altijd bij het rechte eind en de verspilling van overheidsmiddelen bevindt zich niet altijd waar men er met de vinger naar wijst. Met andere woorden: een andere optimalisatie is mogelijk, mijnheer De Gucht!
Als medeoprichter, voormalig directeur en coördinator van de pijler Belangenbehartiging van de vzw DoucheFLUX, een van de « vijftig verenigingen » die samen de Brusselse sector van dak- en thuisloosheid vormen, ben ik goed geplaatst om toe te geven dat een nog betere synergie tussen deze verenigingen enige besparingen zou kunnen opleveren, maar slechts aan de marge, tenzij men de rijkdom van het verenigingsweefsel vernietigt. De verscheidenheid aan diensten, methodes en benaderingen vult elkaar immers aan en stelt mensen in staat te vinden wat het meest geschikt is — of, laten we bescheiden blijven, het minst ongeschikt — voor hun behoeften.[2] Laten we eerlijk zijn: een duidelijk voordeel van een eventuele « hergroepering » zou zijn dat men, door een einde te maken aan projectoproepen, de concurrentie tussen verenigingen zou vermijden, terwijl men hen tegelijkertijd verplicht om samen te werken. Vervolgens twee aandachtspunten voor de regering: hoe intenser de « hergroepering » van de verenigingen « onder de vleugels van Samusocial » — de enige publiekrechtelijke en niet privaatrechtelijke vzw in de sector van dak- en thuisloosheid — wordt, 1) hoe kleiner de giften zullen worden, die altijd « geoormerkt » zijn en miljoenen euro’s bedragen, of ze nu afkomstig zijn van burgers, bedrijven of stichtingen, ten voordele van mensen zonder woning, en 2) hoe minder vrijwilligers bereid zullen zijn zich binnen de verenigingen in te zetten. Niemand bedenkt immers om financiële steun te geven of vrijwilligerswerk te doen, zelfs onrechtstreeks, voor het Brussels Gewest. Ten slotte zal men moeten begrijpen waarom hetzelfde project van « hergroepering » dat in 2020 in Glasgow werd opgezet onder de naam The Alliance, in 2023 werd stopgezet.
Dit gezegd zijnde, is de boodschap die de VDG aan de nieuwe regering wil richten dat de noodzakelijke « revolutie » die binnen de strijd tegen dak- en thuisloosheid moet worden ontketend, niet bestaat uit het optimaliseren van een gewestelijk Excel-bestand.
Ze vereist een radicale verandering van denkwijze, met tientallen miljoenen euro’s besparingen voor de overheidsfinanciën als resultaat: niet langer een zogenaamd onvermijdelijke dak- en thuisloosheid beheren, maar er als samenleving voor kiezen om de middelen vrij te maken om er een einde aan te maken. Net zoals Finland, waar het aantal mensen zonder woning sinds 2008 drastisch is gedaald en tegelijkertijd de kosten van de strijd tegen dak- en thuisloosheid aanzienlijk zijn afgenomen.
Omdat we hier niet de ruimte hebben om dit uitgebreid aan te tonen, volstaan twee veelzeggende cijfers: een persoon die gedurende één maand wordt opgevangen in een van de nachtopvangcentra van Samusocial kost het Brussels Gewest 2.280 euro, en elk van de 10.000 mensen zonder woning in Brussel kost het Brussels Gewest maar liefst 41.000 euro per jaar (volgens een onderzoek dat werd besteld bij de afdeling DULBEA van de ULB). Het gaat om aanzienlijke bedragen die doeltreffender zouden kunnen worden ingezet om mensen zonder woning opnieuw te huisvesten.
Kortom: er moet minder sprake zijn van het « hergroeperen » van verenigingen en meer van het resoluut oriënteren ervan naar (her)huisvesting. Daarnaast moet voluit worden ingezet op de preventie van dak- en thuisloosheid. Dat veronderstelt een aanzienlijke uitbreiding van het aantal betaalbare woningen en bijgevolg een strikte huurprijsregulering en een uitbreiding van het sociale woningbestand.
Meer weten? Je hoeft maar 1) op 16 maart om 19 uur naar de Hallen van Schaarbeek te komen voor de gesticulerende conferentie « Einde van dak- en thuisloosheid: genealogie » of 2) op 23 maart om 15 uur naar La Bellone te komen voor de masterclass van Juha Kaakinen, de vader van het « Finse model », twee van de 30 evenementen op het programma van de derde editie van L’immense festival (van 13 tot 29 maart — www.immensefestival.be).
De Vakbond der giganten
20 februari 2026
[1] Een bewijs dat deze spontane voorstelling nog steeds diep in de geesten verankerd is, en dat de strijd dus verre van gewonnen is, is het feit dat de GBV in het hoofdstuk Sociaal-Gezondheid, en niet in het hoofdstuk Huisvesting zoals logisch zou zijn geweest, aankondigt dat « de regering de preventie van woningverlies zal versterken en voorzieningen zoals de Sociale Verhuurkantoren of Housing First zal versterken », twee maatregelen die duidelijk als « huisvesting » en niet als « sociaal-gezondheid » worden bestempeld! Of het nu gaat om een fout of een onoplettendheid, verklaarbaar door de haast waarmee de GBV werd opgesteld, het is niettemin veelzeggend.
[2] Hoewel giganten het gebrek aan harmonisering van de praktijken van de verschillende OCMW’s als een schrijnend onrecht ervaren,
leggen zij zich min of meer neer bij de verschillen in stijl, praktijk en methodologie tussen de verschillende verenigingen.
